Een kunstwerk dat een kantoorgebouw in een kathedraal wist te veranderen

Wie ’s avonds Rotterdam vanuit het westen binnen komt gereden met de trein, ziet daar op magische wijze de ramen oplichten van het Stationspostkantoor (Central Post). Dat gebouw naast het Centraal Station werd in 1959 in gebruik genomen voor de postverwerking maar de PTT zag de taak breder: tal van Rotterdamse kunstenaars van naam kregen een opdracht om een of meer werken te maken. Het opvallendste kunstwerk was toch wel die zijkant met de oplichtende ramen. Want niet alleen die ramen waren een kunstwerk, heel deze gevelwand was zelf één groot kunstwerk van recordbrekende afmetingen. De maker was dan ook niet de minste: Louis van Roode. 

En dat terwijl het niet helemaal de bedoeling was geweest om zo uit te pakken. De gebroeders Kraaijvanger die het pand hadden ontworpen, hadden dat gedaan met een blinde gevel in gedachten. Die wilden ze laten bekleden met kunststeenplaten met mozaïek erop. In samenspraak met Van Roode kwamen ze op andere gedachten. Deze kunstenaar had al zijn sporen verdiend met kunstwerken in de stad en daarbuiten, maar niets daarvan had de artistieke ambitie van het plan voor dit gebouw. Hij en de Kraaijvangers besloten dat de zijgevel licht nodig had, waarop Van Roode voorstelde dat hij én de ramen én de rest van de zijgevel voor zijn rekening zou nemen, in één groot gesamtkunstwerk, van 53 meter hoogte. 

Zo geschiedde. Van sierbeton maakte hij golvende banen in roze en groen, die omhoog krullen als een groeivorm, een boom. Aan de takken hangen 22 ramen die niet zomaar ramen zijn, maar sculpturale uitstulpingen met glas-in-beton. Geen van de ramen is hetzelfde. Elk werd opgebouwd uit glas dat hij in ongelijke vormen sneed. Grillig geplaatst geven de vensters de compositie een expressief effect, passend bij het sobere rulle betonmateriaal van de gevelplaten. Drie jaar werkte hij aan deze creatie. Vaak is glaskunst een eenrichtingsverkeer: binnen letterlijk schitterend, buiten wat mat en ongedefinieerd. Hier niet. Door van de ramen sculpturen te maken, werd dit een tweezijdig kunstwerk dat zowel van binnen als van buiten zo spectaculair is dat het pand een nieuwe bijnaam kreeg: de postkathedraal. 

De vensterboom was een mijlpaal: niet kunst die óp een gebouw is geplakt, maar een echte synthese tussen bouw- en beeldende kunst. Precies zoals Van Roode dat ook graag wilde. Daardoor werd het kunstwerk voor Van Roode ook een middel om zijn missie kracht bij te zetten: architecten overtuigen om beeldend kunstenaars in te schakelen. Zo hield hij begin 1961 een inleiding voorafgaand aan een discussie bij de architecten-sociëteit Snijpunt in het Bouwcentrum, vlakbij het Stationspostkantoor. De integratie waar Van Roode voor pleitte, oogstte scepsis in Amsterdamse kringen maar in Rotterdam zat hij aardig op een lijn met architecten – natuurlijk de Kraaijvangers, maar ook Van den Broek, Bakema en gemeentearchitect Viergever. 

Dat waardeerde hij zeer. “De architecten, die destijds met mij in zee durfden te gaan, verdienen een compliment. Een kunstwerk in een gebouw is nu heel normaal, maar dat is iets van de laatste jaren,” zei hij in 1962 tegen Jan Donia. Die durf had natuurlijk geloond bij het Stationspostkantoor dat nu een pijler is van het Wederopbouw Museum. Elke etage is er gevuld met kunst, maar het meest spectaculair is er de bijdrage van Van Roode. Toen kondigde het een nieuwe tijd aan, nu is het een teken dat de treinreiziger eraan herinnert dat die arriveert in een stad die glorieus is gevormd in een inmiddels alweer historisch tijdperk. 

Geschreven door Sandra Smets.

Meer lezen over de architectuur van het Stationspostkantoor? Klik dan hier voor het artikel op Platform Wederopbouw Rotterdam.

Meer weten over de kunst en eventuele rondleidingen in Central Post, zoals het Stationspostkantoor tegenwoordig heet, kijk dan hier. 

Recent heeft de eigenaar van Central Post in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een werk van Gust Romijn gerestaureerd en terugplaatst. We schreven er een kort artikel over.

Meer weten over Louis van Roode zijn werken? Lees dan dit artikel!