• Artikelen

Woningbouw Pendrecht ‘de Vissenkommen’

De 390 woningen in plandeel Pendrecht III van architect Nefkens en bureau Kuiper Gouwetor De Ranitz werd nauwelijks opgemerkt door de pers. De stedenbouwkundige opzet werd wel geprezen. Tegenwoordig wordt het viertal bouwblokken van Nefkens meer gewaardeerd. Het heeft de bijnaam ‘de vissenkommen’ vanwege de typische langwerpige ramen met afgeronde hoeken in de groenbetegelde kopgevels.

Vissenkommen NL Rt SA 4117 L 2704

De opgeleverde woningen van architect Nefkens aan de Dirkslandstraat. De laagbouw is inmiddels gesloopt.

Gemeentewerken, Stadsarchief Rotterdam, 1957

Bij achttien gezinnen heerste er vanmorgen grote vreugde. Ze konden hun intrek nemen in de nieuwe flatwoningen in Pendrecht van de Maatschappij voor Volkswoningen, die in de Sommelsdijkstraat gereedgekomen zijn. De directeur van deze Maatschappij reikte hun vanmorgen de sleutels uit.

Het betreft hier een zeer mooi gebouwd blok ‘paalwoningen’, ontworpen door het architectenbureau ir. Harry Nefkens. Op doorgetrokken kolommen verheffen deze woningen zich, boven de begane grond, zodat het mogelijk is er onderdoor te lopen en van de straatzijde af visueel contact te hebben met daarachter liggende gemeenschappelijke tuin.

Het Vrije Volk 24 augustus 1955

1955 0824 agent krijgt sleutel app sommelsdijkstraat Rt SA 4147 THO 680

Een politieagent krijgt de sleutel van zijn nieuwe appartement aan de Sommelsdijkstraat.

Cock Tholens, Stadsarchief Rotterdam, 24 augustus 1955

Staand Pendrecht vissenkom img158

De kenmerkende televisieramen op de kop van de woonblokken.

50 jaar architectenbureau ir. Harry Nefkens

1959 Melissantstraat TD Pendrecht NL Rt SA 4273 L 3856

In het detail is goed te zien dat de televisieramen in een betegelde kopgevel zijn geplaatst. Melissantstraat.

Gemeentewerken, Stadsarchief Rotterdam, 1958 of 1959

1956 Pendrecht vissenkommen TD Rt SA 4273 L 3010

Tussen de blokken aan de Middelharnisstraat en Dirkslandstraat bevinden zich brede groenstroken.

Technische Dienst, Stadsarchief Rotterdam, 1956

Televisieramen

In het plandeel Pendrecht III waren de Rotterdamse architect Harry Nefkens (1918-2018) en het architectenbureau Kuiper Gouwetor De Ranitz verantwoordelijk voor de 390 woningen in dit plandeel. Opdrachtgever was de Maatschappij voor Volkswoningen, de oudste woningcorporatie van Rotterdam. Sinds de wederopbouwarchitectuur weer in de belangstelling staat heeft het viertal bouwblokken van Nefkens de bijnaam ‘de vissenkommen’. Dit komt door de typische langwerpige ramen met afgeronde hoeken in de groenbetegelde kopgevels. Ook de benaming televisieramen wordt voor dit typische stijlkenmerk uit de jaren vijftig gebruikt. Een ander typisch fifties element is het vrolijke patroon van grèsbuizen bij de trappenhuizen.

T12 3 Vissenkommen Stellendamstraat 2 Marlies Lageweg

Bij de trappenhuizen zit een patroon van grèsbuizen.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2022

2022 089x Vissenkommen Stellendamstraat 1 Marlies Lageweg

De televisieramen hebben typisch jaren vijftig afgeronde hoeken.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2022

Deze woningbouw werd bij oplevering nauwelijks opgemerkt of gepubliceerd. Wel werd de stedenbouwkundige opzet geprezen. Door de blokken met drie- en vierkamerflats op kolommen te zetten bleef de begane grond grotendeels open. Er waren hier alleen bergingen en een collectieve wasruimte ‘De bedoeling van deze onderdoorgangen is onder meer de kinderen een veilige en (bij slecht weer) droge speelgelegenheid te geven.’

1957 Pendrecht Middelharnisstraat Dirkslandstr TD Rt SA 4273 L 3013

De Middelharnis- en Dirkslandstraat in 1957.

Stadsarchief Rotterdam, 1957

1956 Pendrecht vissenkommen TD Rt SA 4273 L 2287

De net opgeleverde appartementen aan de Melissantstraat.

Technische Dienst, Stadsarchief Rotterdam, 1956

Wooneenheid

De vier blokken liggen twee aan twee aan de Dirkslandstraat en Stellendamstraat. Met andere eveneens door Nefkens ontworpen bouwblokken van vier lagen omsluiten ze een collectief groengebied. En in combinatie met enkele rijtjes bejaardenwoningen vormen ze de voor Pendrecht kenmerkende wooneenheid, de bouwsteen van de wijk, de zogeheten stempel.

De blokken zijn 75 meter lang en bevatten steeds 30 woningen, verdeeld over drie woonlagen. Het zijn galerijwoningen met twee buiten het bouwblok gesitueerde trappenhuizen. De woningen bestonden uit een grote woonkamer, een of twee grote en een kleine slaapkamer, een hal, wc, douche, keuken en loggia. De huurprijzen voor de vierkamerwoningen waren f11,65 per week en voor de driekamerwoningen f10,65 per week.

Nefkens Tv VHV 1953 10

Schets van de entree van de paalwoningen door architect Nefkens.

De sierlijke gevel verbergt een dertigtal afwisselend drie- en vierkamerwoningen. De woningen zijn uiterst zorgvuldig uitgevoerd en tot in details architectonisch verzorgd. Tussen de woonkamer en de slaapkamer is een opbergkast, geplaatst, die eventueel, in latere tijden, gemakkelijk verwijderd kan worden, waardoor een suite gevormd wordt. Dit vooruitziende ontwerp biedt vanzelfsprekend mogelijkheden, wanneer eens (!) de woningnood overwonnen is en kleinere gezinnen in grotere huizen zullen willen gaan wonen.

Het Vrije Volk 24 augustus 1955

2023 Pendrecht ML 16

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2023

Anno nu

Tussen 2003 en 2005 zijn de vissenkommen gerenoveerd door architectenbureau Van Schagen architecten. De woningen kregen een nieuwe keuken, nieuw sanitair en een nieuwe cv-installatie, maar de gevels werden hersteld en bouwfysisch vernieuwd. De huurwoningen zijn na de renovatie verkocht. De begane grond was een kwetsbaar onderdeel gebleken. Door de entrees te vergroten en geheel van glas te maken en veel aandacht te besteden aan de verlichting is dit verholpen. Het project was onderdeel van de herstructurering van dit deel van Pendrecht, waarbij een deel is gesloopt. 294 flatwoningen zijn vervangen door 177 nieuwe eengezinswoningen. Sinds 2021 is het project een gemeentelijk monument.

2023 Pendrecht Vissenkommen ML 18

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2023

2023 Pendrecht ML 17

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2023

Architect
H.N.M. Nefkens
Periode
1954-1957
Locatie
Dirkslandstraat, Rotterdam, Nederland
Onderwerpen
Gebouwen Gem. Monumenten
Buurten
Pendrecht Zuid
Gebouwen
Wonen