• Artikelen

Rooms-katholieke Pauluskerk

Omdat Schiebroek voor de oorlog behoorlijk groeit is er behoefte aan meerdere kerken. In de oorlogsjaren '40-'45 worden drie kerken gebouwd, waaronder de Sint-Pauluskerk van architect Van der Lubbe. Het gebouw aan de Larikslaan heeft romaanse en Delftse school-elementen. De rooms-katholieken zijn inmiddels verdwenen, maar de kerk wordt nog steeds gebruikt door de Eritrese gemeenschap.

Rooms-katholieke Pauluskerk

De Sint Pauluskerk is vlak na oplevering nog niet omgeven door andere gebouwen behalve de Majellaschool.

Reliwiki

Landelijk Schiebroek, dat inmiddels Rotterdam geworden is, boogt thans op een kerkenbuurt. Deze ligt aan de Eikenlaan en er staan een Gereformeerde kerk, een kerkje van de Ned. Hervormden en een fraaie, geheel nieuwe Katholieke kerk, die nu in de plaats gekomen is van het noodkerkje, dat gedurende een tiental jaren in een schoolgebouw ondergebracht was. De nieuwe kerk, evenals het noodkerkje aan den H. Paulus toegewijd, staat helder en frisch in het landschap, een rood gevlamd dak markant gevat in de omlijsting van het groen van gras en boomen. Daarbovenuit een rank klokketorentje, ook met een pittig rood dak.

De Tijd 18 september 1942

Rooms-katholieke Pauluskerk

Een rank klokkentorentje met een pittig rood dak, aldus De Tijd over de Sint Pauluskerk in 1942.

H. Douwes, Reliwiki

Drie kerken in de oorlog

In Schiebroek zijn in het interbellum ondanks de tegenslagen flink wat woningen gebouwd. De inmiddels rond de 5000 inwoners hebben behoefte aan voorzieningen als scholen, winkels en kerken. Rond 1940 zijn er plannen voor drie kerken. De kerkgenootschappen moeten zich tot dan toe behelpen met noodvoorzieningen.

In het voorjaar van 1940 is gestart met de bouw van een gereformeerde kerk aan de Meidoornsingel. Het ontwerp van architect J.C. Teeuw (1912-1991) uit Schiedam wordt geopend op 7 september 1940. Ook is er in 1939 een ontwerp gemaakt voor een Nederlands Hervormde kerk aan de Larikslaan door de Schiebroekse architect L.N. Krijgsman (1895-1961). Het ontwerp wordt enigszins soberder uitgevoerd en de kerk wordt geopend op 20 december 1941. De bouw van de rooms-katholieke Pauluskerk aan de Larikslaan van architect C.F.L. van der Lubbe (1901-1976) is helemaal een tour de force. Het is een wonder dat de architect en de bouwpastoor C.J. Lansbergen alle bouwmaterialen bij elkaar weten te krijgen. Ondanks de algehele bouwstop van 1 juli 1942 wordt de kerk voltooid en geopend op 27 september 1942.

Rooms-katholieke Pauluskerk

De gereformeerde kerk van architect Teeuw uit 1940 dient tegenwoordig als rouwcentrum.

Rooms-katholieke Pauluskerk

Het ontwerp voor de Nederlands Hervormde kerk van architect Krijgsman is iets eenvoudiger uitgevoerd in 1941.

Het Nieuwe Instituut, 1940

Hij schijnt meer dan dertig schetsplannen te hebben gemaakt alvorens het bisdom tevreden is.

Opdracht voor het maken van een ontwerp van de nieuwe St Pauluskerk werd gegeven aan den architect C.F.L. van der Lubbe te Den Haag en wanneer men de teekeningen ziet, zal het onmiddellijk duidelijk zijn, dat deze architect is voortgekomen uit de school van Kropholler. Het ontwerp toont vele gelijkenissen bijvoorbeeld met de St. Antonius Abt-kerk op Delfshaven. De architect stond aanvankelijk voor een moeilijke taak, want het nieuwe kerkgebouw met pastorie moest een harmonisch geheel vormen met het bestaande schoolgebouw, hetwelk niet direct een sieraad van bouwkunst kan genoemd worden.

De Maasbode 26 maart 1940

Rooms-katholieke Pauluskerk

Tekening van het bestaande schoolgebouw waar de pastorie en Pauluskerk op aan moesten sluiten. Deze Majellaschool van architect Van Teeffelen werd niet als een sieraad beschouwd door de Maasbode.

Collectie Kees Vrijdag, detail rapportboekje met tekening van de Majellaschool
Rooms-katholieke Pauluskerk

Waarschijnlijk vond architect Van der Lubbe de Majellaschool inderdaad niet mooi, want zowel in vorm als kleur, is er weinig aansluiting.

2025
Rooms-katholieke Pauluskerk

Een moment uit de bouwperiode. De gewelven staan reeds.

Jubileumboek Sint Pauluskerk 25 jaar.

Architect Van der Lubbe

Met de komst van de nieuwe pastoor C.J. Lansbergen in 1939 wordt gestart met de plannen voor een nieuwe kerk. Deze uit Amsterdam afkomstige geestelijke begint energiek met fondsenwerving bij het bisdom in Haarlem en start met inzameling onder de parochianen. De Haagse architect Cornelis van der Lubbe krijgt de opdracht. Hij ontwierp voornamelijk rooms-katholieke kerken en rooms-katholieke militaire tehuizen. Hij was een leerling van A.J. Kropholler en werkte in een vergelijkbare traditionalistische stijl. Hij schijnt meer dan dertig schetsplannen te hebben gemaakt alvorens het bisdom tevreden is. Op 24 maart 1940 wordt het plan gepresenteerd.

Rooms-katholieke Pauluskerk

De deken van Rotterdam, Van Heeswijk, legt op 16 oktober 1941 de eerste steen.

Jubileumboek Sint Pauluskerk 25 jaar.

Eerste paal

April 1941 volgt de aanbesteding en op 30 mei wordt de eerste paal geslagen. De plechtige eerste steenlegging is op 16 oktober 1941: een grote steen voorzien van een Christus-monogram, met daarin een loden koker met een oorkonde.

Rooms-katholieke Pauluskerk

Het interieur van de kerkzaal van de Sint Pauluskerk heeft romaanse bogen.

Jubileumboek Sint Pauluskerk 25 jaar.

Bouwen! Hoe kon de pastoor nog aan bouwen denken?

Bouwen! Hoe kon de pastoor nog aan bouwen denken? Heipalen, oude althans, kon het weggebombardeerde Rotterdam nog leveren. Maar cement en betonijzer, dat konden de Duitschers zelf maar al te goed gebruiken. Conclusie: geen bouwvergunning. Toen werd vol vertrouwen de populaire heilige Don Bosco in den arm genomen, en deze zorgde, dat precies op zijn eigen feestdag de vergunning toch nog kwam. Maar nu werd het weer een harde en strenge winter, die ‘t werk kwam belemmeren. Ten slotte, toen de bouw zoo goed als onder den kap stond, nogmaals een verder bouwverbod. Zouden de Duitschers er een munitie-opslagplaats van maken? Maar pastoor Lansbergen heeft weten door te zetten.

De Maasbode 11 juni 1946

Rooms-katholieke Pauluskerk

Op de cover van het boekje Oerkracht, ramen in Schiebroek, staat het glas-in-betonraam van de Sint Pauluskerk.

Cover Oerkracht
Rooms-katholieke Pauluskerk

Een van de glas-in-betonramen van de Sint Pauluskerk.

Platform Wederopbouw Rotterdam

Onvermoeibare fondsenwerving

Het bouwen van een kerk tijdens de oorlogsjaren is niet eenvoudig. Er zijn materiaaltekorten en dan is er ook nog een strenge winter. Tussen Kerst 1941 en Pasen 1942 ligt de bouw stil. Bij een storm op eerste kerstdag worden enkele dakspanten beschadigd. De pastoor gaat onvermoeibaar door met geld inzamelen en weet 800 gulden te verkrijgen voor een Paulusbeeld. Ook de inrichting en aankleding van het gebouw wordt via inzamelingen gefinancierd. Op zondag 27 september 1942 wordt de kerk ingewijd.

Rooms-katholieke Pauluskerk

De Sint Pauluskerk is symmetrisch van opzet.

Jubileumboek Sint Pauluskerk 25 jaar.

Wind zorgt voor zij-entree

Het gebouw is gesitueerd op de hoek van de Larikslaan en de Rododendronstraat, maar volledig eenzijdig georiënteerd op de Larikslaan. Het symmetrische gebouw heeft een centraal in de voorgevel gesitueerde hoofdentree, die alleen als uitgang wordt gebruikt. Toegang gaat via twee zijingangen, vanwege de wind. De kerk heeft een zadeldak. Naast de kerk is een pastorie gebouwd, die met de kerk is verbonden. In het interieur zijn Romaanse bogen gebruikt. Er is plek voor 590 bezoekers. Vormen en materialen zijn traditioneel: baksteen voor de gevels, een zadeldak afgedekt met rode dakpannen en een houten constructie.

Wat weinig mensen weten is dat er een Lourdesgrot in de tuin van de kerk gebouwd is. Deze grot bestaat al zeker sinds de jaren zeventig, maar het is onduidelijk wanneer deze grot precies ontstaan is.

Rooms-katholieke Pauluskerk

De Lourdesgrot bij de Sint Pauluskerk in Schiebroek.

Kees Vrijdag, 2024

De nieuwe kerk,..., staat helder en frisch in het landschap, een rood gevlamd dak markant gevat in de omlijsting van het groen van gras en boomen. Daarbovenuit een rank klokketorentje, ook met een pittig rood dak.

Rooms-katholieke Pauluskerk

Het beeld van Paulus.

Beeldende kunst

Veel beeldende kunst is pas later toegevoegd aan het ontwerp. Atelier Henke verzorgde tien beelden, die tussen 1942 en 1956 zijn geplaatst. In 1950 werd een klok geplaatst en in 1952 een orgel. Ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan worden vanaf 1983 in totaal dertig gebrandschilderde ramen van Pieter Wiegersma (1920-2009) in de kerk aangebracht. Twee ramen zijn gewijd aan het leven van de apostel Paulus: De Bekering en de Verkondiging. Verder zijn er vier ramen gewijd aan het Zonnelied van Franciscus en zes aan De Kringloop. Deze zijn in 1992 geplaatst. In 1990 is er ter herinnering aan het bombardement boven de hoofdingang een glasraam ‘Stad zoekend naar het hart’ geplaatst.

Rooms-katholieke Pauluskerk

De Pauluskerk heet tegenwoordig Saint Mary Eritraen Orthodox Church.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2025
Rooms-katholieke Pauluskerk

De romaanse bogenarchitectuur uit 1942 is aangekleed met orthodoxe elementen.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2025

"Staat me daar op een dag een man aan de pastorie te bellen die een woning wil hebben", vertelt pastoor Lansbergen. "Ik vraag hem, hoe hij het in zijn hoofd krijgt, daarvoor juist bij mij te komen. Zegt de man: "Ze hebben me gezegd dat ik voor een huis bij Pater Monium moetst zijn en ik dacht die pater zal wel in de pastorie van de roomse kerk wonen...""

Grapje uit de Schiebroekpagina 1954.

Anno nu

Tussen 1960 en 1964 wordt op de hoek van de Wilgenplaslaan en de Meidoornsingel een tweede rooms-katholieke kerk gebouwd, de Verrijzeniskerk van architect J.G. van Heck (1920-?). Deze is in 2023 gesloopt. Er komt hier een kerkzaal in het zorgcomplex van Aafje. De hier vlakbij gesitueerde gereformeerde Vredevorstkerk van de gebroeders Lengkeek, eveneens uit 1964, is in 2021 gesloopt. De Pauluskerk wordt sinds 2008 gebruikt door de Eritrees Orthodoxe Kerk als de Saint Mary's church.
 

Rooms-katholieke Pauluskerk

De bijgebouwen en het torentje hebben zadeldaken die dwars op de daken van het hoofdvolume geplaatst zijn.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2025
Rooms-katholieke Pauluskerk

Beeld van Willibrordus.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2025
Rooms-katholieke Pauluskerk

Op meerdere plekken zijn er kunstzinnige verwijzingen naar apostel Paulus, zoals hier in het glas-in-loodraam van Wiegersma uit 1985.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2025
Rooms-katholieke Pauluskerk

Interieur van de kerk anno 2025.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2025
Architect
C.F. van der Lubbe
Periode
1940-1942
Locatie
Larikslaan 182, Rotterdam, Nederland
Buurten
Schiebroek
Gebouwen
Kerken