• Artikelen

ICI-family aan de Wijnhaven

Jan Bokhorst, Gottfried Gelaudemans en Gerard Mulder zien elkaar jaarlijks bij de oud-werknemersbijeenkomsten van ICI in het Maritiem Museum tegenover hun oude werkplek. Tijdens de expositie in het Maritiem District halen ze nogmaals herinneringen op aan hun langdurige dienstverband, gemiddeld meer dan dertig jaar. Trots en verbondenheid typeert hun relatie met ICI. “Toch jammer dat ICI is opgehouden te bestaan.”

ICI plein Mulder Gelaudemans Bokhorst small

Gerard Mulder, Gottfried Gelaudemans en Jan Bokhorst poseren voor het Holland Huis van ICI.

Oktober 2020

Een stukje historie

De handelsonderneming Kerlen & Co wordt in 1932 onderdeel van het Engelse bedrijf Imperial Chemical Industries. Kerlen verkoopt vooral Shirlan, een bestrijdingsproduct tegen o.a. tomatenmeeldauw en ten tijde van de oorlog Afloc-briketten. Het bedrijf overleeft ternauwernood de barre tijden. Vlak na de oorlog zat het personeel zelfs op lege chemicaliën-tonnen totdat er meubilair van de Holland-Amerikalijn overgenomen werd. In 1947 wordt het bedrijf, inmiddels gevestigd aan het koningin Emmaplein, omgedoopt tot ICI Holland. Vanaf dat moment gaat het bergop met het bedrijf en binnen twee jaar laat de firma een nieuw kantoor aan de Wolfshoek-Wijnhaven bouwen.

ICI 1951 ca NL Rt SA 4273 L 2510

Het gebouw van ICI en het Graanhuis van Elffers vanaf de Leuvehaven.

Stadsarchief Rotterdam

ICI garage benzinepomp JB

Garage met benzinepomp van ICI aan de Wijnstraat.

Collectie Jan Bokhorst

Jan Bokhorst, Gottfried Gelaudemans en Gerard Mulder vertellen over het gebouw waar ze jaren gewerkt hebben. Vier verdiepingen magazijn met platen perspex, kleurstoffen, geneesmiddelen en chemische stoffen zoals zoutzuur en cyanide en zelfs een bunkertje voor jachtpatronen. Op de balken van deze verdiepingen stond de maximale vloerbelasting geschreven, één van de weinige details die overgebleven zijn. Daarnaast was er een laboratorium waar onder andere proeven met kleurstoffen voor de textielindustrie gedaan werden (werknemers kregen de geuzennaam ‘gifmengers’), een verpakkingsafdeling voor geneesmiddelen, postkamer, typekamer (consequent door de heren uitgesproken als tijpkamer), directievertrekken achter het rechter balkonnetje, kantine op het dak, gastenkamers, een conciërgewoning op de eerste etage en een garagewerkplaats op de begane grond.

ICI Magazijn

Magazijn van ICI. Op de balken staat de maximale vloerbelasting geschreven.

Collectie Gerard Mulder

ICI Technische Dienst JB

De technische dienst van ICI aan de achterzijde van het pand aan de Wijnstraat. Rechts op de foto Jan Bokhorst. Overige heren zijn: Kamminga, afdelingshoofd Commercial Services Stam, Lingeman, Visser (knielend), Bach en van Schaik.

Collectie Jan Bokhorst, Spreekbuis 1967

ICI Laboratorium

Het laboratorium van ICI.

Collectie Gerard Mulder

ICI geneesmiddelen JB

ICI geneesmiddelen met logo.

'Zonder al te veel woorden' uitgave ICI bij vertrek uit Wijnhaven in 1994.

Prev
Next

Van onderaf opklimmen

De drie oud-werknemers hebben allen op verschillende afdelingen gewerkt. Gottfried met zijn bijna veertig dienstjaren begon in 1953 als loopjongen in het spiksplinternieuwe gebouw en via de postkamer werd hij hoofd van de drukkerij. Jan begon in 1963 bij de garage en was later medeverantwoordelijk voor de technische dienst. ICI had een wagenpark van 70 auto’s met een eigen benzinepomp in de Wijnstraat. Hij leerde bij ICI zijn vrouw Ina kennen die als vliegende brigade (ICI had er twee) in het hele bedrijf ingezet werd. Haar takenpakket varieerde van dia’s inramen tot een tentoonstelling organiseren of product-analyses vergelijken. Na veertien jaar trouwde ze met Jan en stopte met werken, zoals te doen gebruikelijk. Gerard begon in 1958 op de medicijnafdeling, was jarenlang de ‘pillendraaier’ en werd uiteindelijk office- en warehousemanager. In bedrijfstermen heette je gewoon ‘officer’ of ‘employee’. Organisaties in de wederopbouw kenden niet zoveel functiebenamingen vertellen de mannen; belangrijker detail is dat bij ICI iedereen de mogelijkheid kreeg om door te groeien en opleidingen te volgen. Ze zijn er het bedrijf nog dankbaar voor.

ICI trappenhal Gelaudemans Bokhorst Mulder small

De heren Gelaudemans, Bokhorst en Mulder in de nagenoeg ongewijzigde trappenhal. In het gebouw van ICI zit anno 2020 de Hogeschool Rotterdam. Op de achtergrond de woningbouw van Apon.

The ICI Family

De vergelijking met multinational Philips wordt gemaakt. Begin jaren zestig had ICI wereldwijd meer dan 100.000 medewerkers die onderdeel waren van de ICI family. Jan: “En ICI was minstens zo sociaal voor zijn werknemers!” Gerard: “Je kreeg alle kansen, maar je moest het wel waarmaken.” Gottfried knikt: “Je groeide met het bedrijf mee.” Jan vult aan: “Je hielp elkaar onderling. Soms deed ik een kleine autoreparatie voor een collega.” ICI had ook een voorzieningenfonds. Als je door ziekte bepaalde dure zaken moest aanschaffen, zoals een bril of bed, kon je een beroep op het fonds doen.

Zoals elke multinational had ICI ook een strikte huisstijl, van kleur tot auto. “PMS294 was de huiskleur, ik weet het nog..” roept Gottfried om vervolgens adem te halen en zijn zin te besluiten met “… denk ik.” Ze lachen. Vroeger was het logo van ICI oranje, later werd het blauw. Gottfried was verantwoordelijk voor de correcte uitvoering van de ‘manual’. Gerard vertelt dat Gottfried het zelden goed vond. Voor het Hollandse personeelsblad ‘de Spreekbuis’ was hij wat minder streng.

Spreekbuis 1967

Personeelsblad de Spreekbuis van ICI uit 1967

Collectie Jan Bokhorst

Spreekbuis 1970

Spreekbuis ICI uit 1970 met de nieuwe personeelscommissie inclusief Jan Bokhorst (linksonder)

Collectie Jan Bokhorst

Spreekbuis 1974

Spreekbuis ICI uit 1974

Collectie Jan Bokhorst

Spreekbuis 1985

Spreekbuis ICI uit 1985 met het beeld van Zadkine op de cover.

Collectie Jan Bokhorst

Spreekbuis sep 1985 Beeld van Zadkine ingepakt
Spreekbuis 1986

Spreekbuis met de marathon uit 1986.

Collectie Jan Bokhorst

Spreekbuis apr 1986 Wijnhaven als sportcentrum Marathon
Spreekbuis apr 1986 Wijnhaven als sportcentrum ttv Marathon2
Spreekbuis 1987

Spreekbuis ICI uit 1987 met de 14 marathonlopers van ICI op de cover.

Collectie Jan Bokhorst

Spreekbuis 1991 Gottfried

Laatste Spreekbuis ICI uit 1991 met op de cover het afscheid van Gottfried Gelaudemans.

Collectie Gottfried Gelaudemans

Spreekbuis 2020 GG

Spreekbuis 2020 van de voormalige ICI-fabriek in Rozenburg, Huntsman.

Collectie Gottfried Gelaudemans

Prev
Next

Spreekbuis

De eerste Spreekbuis verscheen in 1964 en het blad heeft tot 1991 bestaan. De inhoud bestond uit wetenswaardigheden en anekdotes over nieuwe producten van ICI, het pand aan de Wijnhaven, de fabriek in Rozenburg en natuurlijk haar personeelsleden. Zoals de liefdadigheidsactie van Jan Bokhorst om een zeehond te adopteren. In het laatste nummer prijkte Gottfried zelf met zijn eigen afscheid, dat gelijk viel met het laatste nummer van de ICI Spreekbuis. ICI splitsten in die tijd de afdelingen Farma en Agrochemicals af, die zelfstandig als Zeneca verder gingen. In 1994 vertrok ICI definitief uit de Wijnhaven. In de daarop volgende jaren werden diverse fabrieken op Rozenburg door verschillende multinationals zoals Syngenta, Astra Zeneca en Huntsman overgenomen. Akzo Nobel nam de Paints Division (UK) over en ICI hield in 2008 definitief op te bestaan. Maar tot genoegen van de heren heeft Huntsman nieuw leven in de Spreekbuis geblazen en informeert het blad als vanouds (oud-)medewerkers en relaties over de bedrijfsvoering en aanverwante onderwerpen van het bedrijf in Rozenburg.

Gottfried de drukker

In 1953, het gebouw was net klaar, begon Gottfried bij ICI als loopjongen. Zo moest hij goederen vrij maken. “Eerst haalde ik geld op bij bank Mees en Hope. Daarna fietste ik met zo’n vijf- a tienduizend gulden op zak naar het douanekantoor in de Puntegaalstraat om de invoerbelasting te betalen.” Later werkte hij op de postkamer. Hij bracht de brieven persoonlijk naar de directeur. “Meneer van der Hoeven vroeg elke dag aan mij: “Zitten er nog grote orders bij Gottfried?”” Op een gegeven moment wilde het Nederlandse kantoor eigen formulieren ontwerpen. Een kleine drukpers werd aangekocht en Gottfried bood aan om deze te bedienen. Enig inzicht in ontwerpen zou handig zijn en hij volgde in de avonduren de kunstacademie aan de GJ de Jonghweg. “Een mooie tijd, ik heb er veel geleerd. Maar een echte kunstenaar ben ik nooit geworden!” Drukken werd zijn expertise en Gottfried ontwikkelde een procedé om Melinex (flexibel plasticfolie) te bedrukken. “Onze afdeling Publicity Service Department moest zijn eigen broek ophouden. Behalve intern drukwerk leverden we aan vele klanten kalenders en posters op Melinex. Het was een gat in de markt.” Toen hij in 1991 met pensioen ging stond niet voor niets op de voorpagina van de Spreekbuis (zie serie foto's bij Spreekbuis) geschreven: Gottfried drukt zich na bijna 39 jaar bij ICI.

Voetbalteam ICI Holland
Voetbalteam ICI Holland, Gottfried onderste rij 3e van links.


Anekdotes over zoutzuur, Zadkine en boeven

Als ze over het gebouw praten komen er tal van anekdotes naar boven. Over de kades waar alle rode vaten en groene mandflessen stonden. Gerard: “Die flessen werden nog wel eens meegenomen door mensen om thuis bloemen in te zetten.” Jan: “Nadat het zoutzuur eruit was natuurlijk.” Gottfried: “Ooit was zo’n fles gaan lekken. De giftige dampen stegen op door het hele gebouw. We moesten allemaal het pand uit, ramen en deuren werden opengezet. Na afloop moest de vloer gerepareerd worden, het zuur had een groot gat in het beton gevreten!” Ze weten dat tijdens de watersnoodramp de vaten door de haven dreven. Jan herinnert zich dat voor de manifestatie C70 een drijvend dolfinarium voor de deur zou komen te liggen. “De weduwe van Zadkine had bezwaar aangetekend. Het beeld moest vrij in de ruimte staan, nu kwam er een grote blauwe bak achter te liggen. Het mocht niet baten, Dolfirodam heeft er drie jaar gelegen tot het begon te zinken.”

ICI Wijnhaven opslag goederen GM

De mandflessen met zoutzuur in het magazijn van ICI.

Collectie Gerard Mulder

Een sensatie was de rel van de computerbanden. Engelse boeven hadden zich op een zondagmiddag voorgedaan als medewerkers van het hoofdkantoor. De conciërge gaf ter goeder trouw de computerbanden uit de kluis mee. De arme man had deze, bleek al gauw, meegegeven aan de concurrent. Gelukkig zijn de dieven aangehouden in Londen. Ze smullen nog steeds van het verhaal.

Gerard de pillendraaier

In 1958 begon Gerard als verpakker op de geneesmiddelenafdeling. Hij verdiende 72 gulden per maand. Grote drums met pillen werden in een grote trechter boven de tabletteertafel gegooid. Deze ging draaien en het tableau op de tafel bepaalde de hoeveelheid tabletten die in een pot verdween. Het plakken van de etiketten ging nog met de hand. “We maakten ook geneesmiddelen voor dierenartsen. Bij spoed kwamen ze langs om een pot op te halen. Stond er weer een veearts met zijn kaplaarzen in het gebouw!” Later was Gerard ook verantwoordelijk voor de voorraden. Hij vertelt dat hij tijdens een optreden met het Leger des Heils door de politie uit de zaal werd gehaald. “Wat bleek? Er lag iemand op de IC in Deventer die met spoed bepaalde medicijnen nodig had. Overal was de voorraad op. Dus of ik wat uit ons magazijn wilde halen. Het mocht officieel niet, maar natuurlijk deed ik dat!” Farma werd een aparte tak en Gerard promoveerde tot office- en warehousemanager, al heette het gewoon ‘officer’. Hij deed beurzen en presentaties en kende alle farmaceutische bedrijven. Trots is hij op het verkoopsucces van het hartmedicijn Tenormin. “We hadden meer dan 20 miljoen verkocht na een jaar!” Gottfried maakte ter ere van dit record een mega-medicijndoos Tenormin. ICI Farma werd Zeneca en fuseerde daarna met Astra, tevens het moment waarop Gerard met vervroegd pensioen is gegaan.

Gerard Mulder (links) bij het aanbieden van de medicijndoos annex cadeaupakket aan de afdeling Farma na de verkoop van 20 miljoen Tenormin tabletten in 1981. V.l.n.r. Gerard Mulder, Wim van Kooij, Sieg Koops en Melchior van Voorden.
Schets Elffers Legerdes Heils Wolfshoek GM

Schetsontwerp van Elffers voor een maatschappelijk centrum van het Leger des Heils aan de Wijnhaven. De plannen stuitten op veel tegenstand, vemoedelijk zagen de banken een oord van het Leger des Heils in dezelfde wijk niet zitten. Op de plek verrees uiteindelijk het ontwerp van Elffers voor ICI.

Leger des Heils, Gerard Mulder

ICI Gispen meubilair op de afdeling

Veel meubilair bij ICI was van Gispen, zoals hier te zien op de boekhoudafdeling.

'Zonder al te veel woorden', uitgave ICI bij vertrek uit de Wijnhaven in 1994

ICI afgeplakt kantineraam JB

De afgeplakte ramen van de voormalige kantine op het dak. Jan Bokhorst wijst naar een mooie auto uit die tijd.

Collectie Jan Bokhorst

Prev
Next

Het Holland Huis

Gerard vertelt dat op de plek van ICI eigenlijk een centrum van het Leger des Heils zou komen. “Maar daar waren de banken aan de Blaak op tegen, dus toen kwam ICI in beeld.” Het Holland Huis, zoals het pand aan de Wolfshoek werd genoemd, was een mooi en licht gebouw. Het was in de zomer wel erg warm op de vijfde verdieping, waar over de hele breedte daklichten zaten. Jan: “We hebben een provisorische maar doeltreffende oplossing bedacht. Gaatjes in een kunststof pijp, aansluiten op het waterleidingnet om zo de lichthoven te koelen.” Tegenwoordig zijn de daklichten bedekt. De prachtige kantine op de zesde verdieping is technische ruimte geworden. De ramen zijn aan de buitenzijde afgeplakt met oude foto’s van het gebouw die je op het dakterras kan bekijken. Het uitzicht is fantastisch. En Gottfried vertelt dat toen de Bijenkorf van Dudok gesloopt werd, elke dag een kunstenaar op het dak ging zitten om de sloop te schilderen. Tijdens de renovatie van het Holland Huis in 1988 hebben de medewerkers twee jaar vanuit het aangrenzende Graanhuis gewerkt. Veel meubilair was van Gispen, maar werd stuk voor stuk vervangen. Jan verzamelde de meubels in de kelder om ze aan de zeeverkenners te schenken. Dit werd dan op Koninginnedag verkocht.

ICI receptie met donkergroen perspex

In de wachtruimte op de vijfde verdieping waren donkergroene perspex stroken op de wanden en de kolom aangebracht. Daartussen waren koper- of goudkleurige strips geplaatst. Circa 1953.

'Zonder al te veel woorden', uitgave ICI bij vertrek uit de Wijnhaven in 1994.

ICI insignes Jan Bokhorst

De ICI insignes van Jan Bokhorst na 20 en 30 jaar dienstverband op een zelf vervaardigd perspex-tableau.

Collectie Jan Bokhorst

ICI product melinex surfing GG

De Britse windsurfkampioen Nick Luget promoot zijn nieuwe zeil. The Speed Professional werd gemaakt van Melinex van ICI.

Collectie Gottfried Gelaudemans, mei 1990

ICI product sponsoring folie renners GG

Warmhoudfolie voor marathonrenners van ICI.

Collectie Gottfried Gelaudemans

Prev
Next

Melinex en perspex

ICI was de uitvinder van perspex, een doorzichtig stevig plastic dat als vervanger van glas kon dienen. De toepassingen en kleurstellingen waren oneindig. De ontvangsthal en receptie op de vijfde verdieping was bekleed met donkergroen perspex. Gerard herinnert zich dat ICI op de Leipzig Messe in 1959 een badkuip van blauw perspex aan de Sovjet president Chroesjtsjov cadeau heeft gegeven. Gottfried heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan een nieuwe toepassing van het product Melinex. Het lukte om in grote oplagen de polyesterfilm Melinex te gaan bedrukken. Dit kon vervolgens in diverse reclame-uitingen, zoals posters, kalenders toegepast worden. “Het was gigaduur maar zeer geliefd omdat het nergens anders gedaan werd.”

Jan de techneut

Jan kwam in 1963 te werken in de garage van ICI. Elke dag reed hij op zijn motor naar het werk. Het wagenpark van 70 auto’s onderhield hij met veel plezier. Als fervent racer kon Jan het waarderen dat ICI de motorsport en specifiek de Formule 1 sponsorde. De werkzaamheden in de garage breidden zich uit naar andere technische klussen, zoals het vervangen van afsluiters van het regelstation en het lassen van een nieuwe stookinstallatie. “Ik was geen lasser van beroep, maar de verwarming heeft prima gewerkt.” Ook trad Jan toe tot de personeelscommissie. Voor de afdeling Farma moest Jan vaak op sjouw. Hij herinnert zich het incident dat in een Delfts ziekenhuis diverse dispensers op stel en sprong vervangen moesten worden. In hoog tempo heeft Jan dit gedaan. “Terwijl de dokters aan het opereren waren, stond ik in een groen pak, compleet met muts op, de dispenser te vervangen.” Ook reed Jan een maand lang door het land met een Engelse presentatiecaravan. Een gevaarte van jewelste, maar een plezier voor coureur Jan. Na dertig dienstjaren en zijn tweede dasspeld mét diamant ging Jan met pensioen. Zijn liefde voor ICI-product perspex is uitgegroeid tot een hobby. Hij verwerkt elk stuk tot een mooie houder of plateau waar een object op tentoongesteld kan worden. “Zagen, schuren en poetsen. Het is mooi materiaal.”

Jan Bokhorst met zijn motor MV Augusta op de hoek Wijnstraat-Wolfshoek in 1963.


ICI sponsort Team Williams autoracing JB

ICI sponsorde ook het team Frank Williams in de Formule I.

Collectie Gottfried Gelaudemans

Marathon voor NMB en ICI langs 1986 Densimo

De, in 1986 door ICI gesponsorde, marathon over de Blaak met op de achtergrond het Holland Huis. Rechts Belayneh Dinsamo. Dit jaar tweede maar in 1987 en 1988 won hij en verbrak het wereldrecord met 22 seconden in een tijd van 2:06:50.

Collectie Jan Bokhorst

ICI sponsort CHIO JB

De sponsoring van het belangrijkste paardrij-evenement in Rotterdam, de CHIO.

Collectie Gottfried Gelaudemans

Prev
Next

Sponsoring

Dat het ICI voor de wind ging bleek wel uit de vele sponsoring. De marathon in Rotterdam, Formule I met Keke Rosberg, de CHIO in Rotterdam voornamelijk voor klanten van ICI Holland en de verlichting van Zadkine. Voor het personeel werden diverse sporten gesponsord. Gottfried: “Om de twee jaar was er een ICI vijflanden voetbaltoernooi. België-Duitsland-Spanje-Engeland- Nederland. Onze reiskosten werden vergoed. En in Engeland speelde een muziekcorps de verschillende volksliederen. We voelden ons echte internationals!”

ICI PTFE Expositie Fluon Caravan JB

Jan Bokhorst in de jaren zestig op pad met de Engelse presentatiecaravan. Het betrof een expositie over het product Fluon dat oa. gebruikt wordt in de anti-aanbaklaag van pannen.

Collectie Jan Bokhorst

ICI presentatie in beursgebouw

De ICI presentatie in het Beursgebouw van Rotterdam ten tijde van het 650 jarig bestaan van de stad.

Collectie Jan Bokhorst

ICI Wijnhaven informatiedag GM small

Gerard Mulder informeert secretaresse Alice Smit en haar echtgenoot over de afdeling Farma op de open dag in 1984.

Collectie Gerard Mulder

ICI Holland gepensioneerdendag GG

Een groepsfoto op een van de vele gepensioneerdendagen van ICI. (1991)

Collectie Jan Bokhorst

Prev
Next

Ze herinneren zich dat ICI ook veel aan productpromotie deed. Jan en Gerard hebben beiden op verschillende beurzen gestaan en presentaties gegeven. Voor de werknemers en gepensioneerden werden speciale dagen georganiseerd. Gerard: “Afdelingen wisten vaak niet van elkaar wat ze deden.” Jan: “Die dagen waren een groot succes."

ICI Mulder Gelaudemans Bokhorst ingang small

Gerard Mulder, Gottfried Gelaudemans en Jan Bokhorst voor de ingang van het gebouw aan de Wijnhaven 107 in oktober 2020.

Sociale deler

Gerard, Gottfried en Jan hebben het werkklimaat zien veranderen. Het sociale aspect dat ze zo enorm waardeerden is verdwenen. Helaas niet alleen bij ICI. Omkijken naar een ander hoort erbij, vinden ze. Jan heeft jarenlang ’s avonds op Perron Nul van de Pauluskerk gestaan en in Roemeense kindertehuizen gewerkt. Gerard is sinds jaar en dag actief voor het Leger des Heils. Gottfried verzorgde gedurende vele jaren de inzameling van goederen en kleding voor een Roemeens bergdorpje. Tegenwoordig roeit hij met mensen die een beperking hebben. Hun inzet voor goede doelen is een tweede gemene deler. En tijdens de jaarlijkse reünie van oud-ICI-medewerkers, die Gottfried al 26 jaar organiseert, kunnen ze de oude tijden doen herleven. De ICI-WH-107 borrel voor de vroegere sociale ICI-family. Vanuit het café in het Maritiem Museum kijken ze uit op het voormalige Holland Huis aan de WijnHaven 107. Hun huis.

Het verhaal van
Jan Bokhorst (1941), Gottfried Gelaudemans (1934), Gerard Mulder (1943), oud-medewerkers van Imperial Chemical Industries (ICI)
Onderwerpen
Verhalen
Buurten
Wijnhaven