• Artikelen

Hofplein

In het vooroorlogse Rotterdam was het Hofplein een ingewikkeld knooppunt, waar veertien brede en smalle straten, drie waterwegen en twee kruisende spoorwegen samen kwamen.

F06 weena 1967 04 25 NL Rt SA 4121 10143 ag

De Hofpleinfontein in 1967.

Ary Groeneveld/Stadsarchief Rotterdam

De fontein spuit! Juichend begroetten duizenden Rotterdammers, rond het Hofplein geschaard, het fantastische schouwspel. Elf zilveren stralen, gevangen in brede lichtbundels spoten hóóg op, nadat de burgemeester gisteravond het sein gegeven had.

Het Hofplein leek veranderd in een moderne sprookjestuin. Langzaam schoven de silhouetten van de eindeloze stroom auto's en trams voorbij, donker afstekend tegen het sprankelende licht van de fontein.

En de Rotterdammers verbaasden zich over zoveel briljante schoonheid in het hart van een nuchtere handelsstad. Zij trokken schuifelend voorbij het wonder, dat het gehele Hofplein én de wijde omgeving zo’n charmant karakter gaf.

Het Vrije Volk 17 mei 1955

F03 weena 1959 09 NL Rt SA 4121 3588 4 ag

Het Hofplein in 1959 met de gebouwen voor de Nillmij en Shell in aanbouw.

Ary Groeneveld/Stadsarchief Rotterdam

Knooppunt

Het Hofplein ziet er zo eenvoudig uit. Een rotonde op het kruispunt van vier belangrijke wegen: Weena, Coolsingel, Pompenburg en Schiekade. Maar voor deze eenvoudige oplossing in 1952 klaar was, hebben velen zich over dit verkeersknooppunt gebogen. En ook de uiteindelijke vormgeving met fontein kende de nodige varianten.

In het vooroorlogse Rotterdam was het Hofplein een ingewikkeld knooppunt, waar veertien brede en smalle straten, drie waterwegen en twee kruisende spoorwegen samen kwamen. In de noordoosthoek was in 1909 het Hofpleinstation gebouwd. En dan stond er ook nog de Delftse Poort. De enige overgebleven stadspoort had geen functie meer en was alleen nog een herinnering aan het verleden en de vroegere stadsmuur.

Vanaf 1917 maakten verschillende Rotterdamse architecten plannen voor het Hofplein. In 1921 waren al achttien ontwerpen gemaakt toen het gemeentebestuur de befaamde architect H.P. Berlage benaderde voor een definitief ontwerp. Berlage maakt een langgerekt plein met een hoog kantoorgebouw van dertien verdiepingen. Ook dit plan ging niet door.

Delftse Poort

In 1938 werd er eindelijk een besluit genomen. De gemeenteraad aanvaardde een voorstel van stadsarchitect Witteveen, waarvoor de Delftse Poort verplaatst moest worden. Het risicovolle verrollen zou F 230.000 (ca. €100.000) kosten, terwijl afbreken en heropbouwen maar F 120.000 (ca. €54.000) kostte. Tussen februari en mei 1939 werd de poort voorzichtig afgebroken en herbouwd. Maar bij het bombardement van mei 1940 was de poort nog maar half af. Sommige opgeslagen onderdelen waren beschadigd en in 1941 werd besloten de Delftse Poort niet af te bouwen en het restant te slopen.

Door het bombardement waren veel stedenbouwkundige knelpunten oplosbaar. Witteveen brengt het aantal wegen dat samenkomt terug tot vijf. Het latere Weena splitst hij nog in twee straten, de Stationsboulevard en de Kruiskade. Wel handhaaft hij de langgerekte vorm van het plein met een lengte van 450 meter, waarop een monumentaal gebouw als accent is gedacht. Een deel van het plein wordt als amusementscentrum gedacht.

Tijdens de oorlogsjaren is er een openbare prijsvraag voor een Industriepaleis aan het Hofplein, waar 80 architecten aan deelnemen. De ontwerpen zijn vanaf mei 1942 te zien in museum Boijmans. De resultaten van de prijsvraag vallen tegen.

In 1942 wordt Oud erbij betrokken. Hij wilde in plaats van een industriepaleis een nieuw raadhuis op deze plek. Vanaf 1943 tekent Witteveen weer aan het Hofplein. Hij denkt in verband met de verblijfsfuncties op het plein aan een ondergrondse parkeergarage en tramtunnels.

Van Traa trekt alles recht na de oorlog en maakt van het Hofplein een verkeersplein tussen brede verkeerswegen; het brede Weena wordt de Stationsboulevard en de Kruiskade blijft op zijn oude plek. In de eerste tekeningen is nog een ruitvorm gedacht, maar al gauw wordt het een voor de verkeersdoorstroming handiger rotonde. Midden op het plein is aanvankelijk een pilaar met een standbeeld gedacht.

Het toekomstige Hofplein zal zijn functie in het verkeer -zo is uitgerekend- goed kunnen vervullen. (…) Wat zal er komen in het hart van het plein? Zadkine's beeld van de verwoeste stad? Of een obelisk, zoiets als de zuil van Nelson op Trafalgar Square in Londen? Of een groenbeplanting met fontein, waarvan ook sprake is?

Goed, dat kan dan nog een onderwerp van discussie zijn. Een keuze schijnt tot dusver nog niet bepaald te zijn.

Het Vrije Volk 27 juni 1951

F04 weena 1958 03 NL Rt SA 4121 1306 2 ag

De fontein op het Hofplein met beeldhouwwerk van Cor van Kralingen.

Ary Groeneveld/Stadsarchief Rotterdam

Fontein

Omdat een plein midden op de rotonde door de drukke verkeerswegen en trambanen onbereikbaar is, wordt gekozen voor een andere invulling. Een fontein in een achtkantig bassin met een doorsnede van 31 meter, ontworpen door gemeentearchitect J.R.A. Koops (1902-1974). De randen blijven laag, zodat het plein overzichtelijk blijft. Midden uit het bekken spuiten acht stralen omhoog en er zijn acht andere stralen uit de rand. De aanleg wordt mogelijk door een gift van scheepvaartbedrijf. Phs. van Ommeren N.V. De fontein kreeg de bijnaam Flipspuit, naar Philippus van Ommeren. Door die financiële bijdrage kan de fontein ook voorzien worden van beeldhouwwerk van de Rotterdamse beeldhouwer Cor van Kralingen (1908-1977). Hij maakte reliëfs met dierfiguren (vier vissen, een pad, een zeeslang, een nijlpaard en een krokodil) van ongeveer twee meter lang, één meter hoog en zeventig centimeter breed. Verder zijn in de bassinwand enkele kleine reliëfs met voorstellingen die betrekking hebben op de scheepvaart aangebracht. Het was een van de laatste opdrachten voor Van Kralingen, een traditioneel beeldhouwer die zich nogal keerde tegen de moderne beelden van Zadkine en Gabo. De bronzen ornamenten van de fontein zijn van de kunstsmid Carl Gellings (1892-1959).

In 1939 bood de firma Phs. van Ommeren, ter gelegenheid van haar eeuwfeest, de gemeente Rotterdam een monument aan „uit erkentelijkheid jegens de stad, waar zij sedert haar oprichting gevestigd was". Door de oorlog kon aan het plan geen uitvoering worden gegeven. Nu echter de opbouw van Rotterdam merkbare vorderingen maakt, acht de N.V. het ogenblik gekomen, haar aanbod te herhalen. Het plan is thans een fontein te plaatsen op het middengedeelte van het onlangs voltooide Hofplein. Hiervoor wordt een bedrag ter beschikking gesteld van ƒ200.000.

Algemeen Handelsblad 31-12-1952

F02 Mo 37a Ontwerp Churchill monument foto LP 507x1024

Ontwerp voor een Churchill Monument van Hildo Krop.

www.timswings.nl/hildokrop

F01 INL 6

Het vooroorlogse Hofplein was een verkeerschaos.

Groot Rotterdam

Churchillzuil

Daarmee leek een einde te komen aan de discussie over het beoogde kunstwerk voor deze plek. Er bleek al eens een ontwerp te zijn gemaakt voor een groots nationaal Churchill-monument. De bekende beeldhouwer Hildo Krop (1884-1970) had zijn communistische sympathieën terzijde geschoven voor een beeld van Churchill bovenop een twaalf meter hoge zuil. Omdat in Nederland in de regel geen levende personen een standbeeld krijgen, werd het idee door het ministerie verworpen.

Ook Verwoeste stad bleef op de door Zadkine gekozen plek. Jaren later pleitten veel Rotterdammers voor verplaatsing van het beeld naar het Hofplein, dat dan een verblijfsfunctie zou moeten krijgen. En in 1969 is er sprake van een kinetisch kunstwerk voor het Hofplein van de Amerikaanse beeldhouwer George Rickey. Een 25 meter hoge constructie met bewegende roestvrijstalen rechthoeken, die echter vanwege verkeerstechnische bezwaren niet doorging. Een bescheiden variant van het kunstwerk kwam uiteindelijk in 1971 op het Binnenwegplein.

Churchill, die het V-teken maakt, hoog boven het verkeer van het grote Hofplein. Vier symbolische figuren omringen de voet van het beeld, met daarvoor een stervende man, die zijn hart uitrukt en het geeft aan een staande mansfiguur: de nieuwe generatie. In een tweede ontwerp stelde de beeldhouwer Hildo Krop de figuren op ruime afstand van de voet van de zuil, zodat deze een grote kring vormden.

De Telegraaf 24 december 1953

F05 weena 1966 NL Rt SA 4121 9089 1 ag

Wethouder Minus Polak stelt de verkeerslichten in werking op het vernieuwde Hofplein op 15 december 1966.

Ary Groeneveld/Stadsarchief Rotterdam

F07 Hofpleinfontein IMG 6819 2017 05 14 16 25 Michiel Verbeek wikimedia

Feest op het Hofplein: Feyenoord landskampioen 14 mei 2017. Het Shellgebouw gaat schuil achter een gigantisch spandoek, dat eerder in het stadion is gebruikt.

Michiel Verbeek wikimedia

Fonteinduik

Door technische problemen en windhinder spuit de Hofpleinfontein minder vaak dan gedacht. Het verkeersplein wordt steeds drukker en in 1966 wordt het opnieuw ingericht. Een door Stadsontwikkeling in 1965 ontworpen carousselvormige voetgangersbrug, die alle hoekpunten van het plein met elkaar in verbinding zou brengen, een luchtsingel avant-la-lettre, haalde het niet. Maar geregeld door 220 verkeerslichten kan het plein nu per uur 11.000 personenauto-eenheden, 14.000 fietsen en 30.000 voetgangers verwerken.

Vanaf 1970 krijgt het Hofplein er een nieuwe functie bij, als enthousiaste Feyenoordsupporters een duik nemen in de fontein na de Europacupwinst. Een fonteinduik is inmiddels vaste prik bij successen van Feyenoord of Oranje, terwijl ook toeterturken het Hofplein als feestlocatie hebben ontdekt. Tijdens Rotterdam Unlimited wordt het Hofplein getransformeerd in een muziekpodium.

Op 18 mei 1995 werd als herinnering aan de Delftse Poort de stalen Nieuwe Delftse Poort aan het Pompenburg officieel geopend. In het fel oranje kunstwerk van Cor Kraat zijn restanten opgesteld van de oude poort, die waren opgeslagen tijdens de herbouw van 1939.

Hofpleinfontein2

Anno nu

In 2020 staat een grootscheepse vernieuwing van de bovenleidingen van de tram en de verkeerslichten gepland. Reden om plannen te maken voor een herinrichting van het Hofplein. Door één rijbaan te verwijderen zou er ruimte ontstaan voor bredere stoepen en fietspaden. Ook zouden er terrassen, bomen en plantsoenen bij kunnen komen. De herinrichting zou aansluiten op de vernieuwde Coolsingel.

Hofpleinfontein7
Hofpleinfontein3
Hofpleinfontein6
Hofpleinfontein4
Hofpleinfontein5
Hofpleinfontein2
Hofpleinfontein1
Prev
Next
Architect
J.R.A. Koops, C.J. van Kralingen
Periode
1946-1955
Locatie
Hofplein, Rotterdam, Netherlands
Onderwerpen
Infra
Buurten
Central District