• Artikelen
  • Nieuw

Gemaal Parksluizen

Het gemaal Parksluizen nam voor een groot deel de taak over van het gemaal Vijfsluizen aan de Poldervaart. Het brutalistisch ontwerp van onbewerkt gewapend beton was van Prix-de-Rome winnaar Joost van Grinten. (1964-1968)

Gemaal NL Rt SA 4121 10800 01 ag

De afdruk van het bekistingshout in het beton is onderdeel van het ontwerp van het gemaal.

Ary Groeneveld, Stadsarchief Rotterdam

Hoogheemraadschap Delfland heeft bij de Parksluizen een gemaal doen bouwen, dat voor een belangrijk deel de taak zal overnemen van het gemaal Vijfsluizen aan de als boezemwater uitgeschakelde Poldervaart. Het nieuwe gemaal, dat dezer dagen heeft proefgedraaid, heeft circa 4 miljoen gulden gekost. De capaciteit is 10 m³ water per seconde.

Het Vrije Volk 20 januari 1968

Demping Poldervaart

Midden jaren zestig zijn er concrete plannen de Poldervaart, een in 1280 gegraven kanaal dat de Schie met de Nieuwe Maas verbindt, te dempen. Het kanaal is toen ten dele gedempt en vanaf 2010 weer grotendeels in ere hersteld als recreatieve route. Het gemaal in de Coolhaven verving een gemaal in Vlaardingen. Het technische gedeelte van het gemaal is ontworpen door ingenieursbureau Dwars, Heederik & Verheij. Stork-Hengelo leverde de mechanische installaties.

Gemaal 1967 05 NL Rt SA 4121 305863 21 ag

Het gemaal Parksluizen in aanbouw in mei 1967. Op de achtergrond het Belastingkantoor aan de Puntegaalstraat.

Ary Groeneveld, Stadsarchief Rotterdam

Brutalisme

Voor de architectuur werd Joost van der Grinten (1927-2017) ingeschakeld, die in 1954 de Prix de Rome had gewonnen. Deze vormde in 1970 met Leo Heijdenrijk en Louis Manche het bureau Environmental Design. Een bureau dat vooral in de jaren zeventig actief was en zich, zoals de naam al suggereert, niet alleen richtte op architectuur maar ook op stads- en kantoorwijken of verkeersknooppunten die samen de menselijke woon- en leefomgeving bepalen. Het gemaal is ontworpen en gerealiseerd op het grensvlak van de wederopbouwperiode. Het gebruik van onbewerkt gewapend beton sluit aan bij de architectuurstroming brutalisme.

Gemaal BW 1968 2

Zicht op de Coolhaven en het gemaal Parksluizen vanaf de 1e Coolhavenbrug.

Bouwwereld, 1968

Het gebouw, dat -net als een ijsberg- voor het grootste (en ook kostbaarste) deel onder water blijft, werd, (afgezien van enkele isolatiekonstrukties) vrijwel geheel in gewapend beton uitgevoerd. De profilering van het buitenoppervlak blijkt nu na een vijftal jaren goed aan zijn doel te beantwoorden en ‘mooi’ verouderend en vervuilend te werken.

Environmental Design, 1974

Gemaal BW 1968

Het ronde brutalistisch ontwerp werd door veel architecten bewonderd.

Bouwwereld, 1968

Gemaal NL Rt SA 4202 1970 431

De toegang tot het gemaal met het wapen van Delfland. Links het trapje naar de dienstwoning.

Stadsarchief Rotterdam, 1970

Ronde vorm

Het gebouw moest het zicht op de wachtende schepen in de Coolhaven voor het personeel van de Parksluizen zo min mogelijk hinderen. Daaruit kwam de ronde vorm voort. De zuig- en persleidingen moesten zo vloeiend mogelijk verlopen. Het aanzuigkanaal en het kanaal voor vrije lozing zijn gecombineerd en aangelegd op de plek waar eerder een open koker uitkwam. Verder moest er een woning voor het bedienend personeel bij komen, die in een apart langwerpig bouwdeel is gesitueerd.

Gemaal plattegrond

Plattegrond van gemaal Parksluizen

Gewapend beton

Het gemaal mocht geen geluidshinder geven aan de omgeving. Hiervoor werden de wanden met een constructie van 15 centimeter gewapend beton, 5 centimeter spouw en een eensteens kalkzandsteen wand bekleed met een geluidsabsorberende spuit-asbestlaag van 2,5 centimeter. Direct buiten het gemaal was vrijwel geen motorgeruis te horen. Het ruwe, geprofileerde betonnen oppervlak, waarin het bekistingshout zich aftekent, werd door veel architecten als bijzonder esthetisch gezien. Ook de woning heeft een gevel van gewapend beton, 12 centimeter dikke geprefabriceerde platen. De woning rust op een betonnen kokerbalk, zodat de persleiding eronder voor onderhoud en reparaties gemakkelijk bereikbaar is. Door het gescheiden houden van de fundering van woning en gemaal is er in de woning geen enkel motorgeluid of -trilling waarneembaar.

9 april 1968 werd het gemaal officieel geopend. Toen werd ook het kleurig gevelreliëf met het wapen van Delfland naar ontwerp van Nico Witteman (1900-1982) onthuld.

2020 Gemaal Parksluizen Machinist ML

De onopvallende verschijning van het brutalitsch gemaal tussen de Euromast, het voormalig Belastingkantoor en de Machinist.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2020

Anno nu

Het gemaal ligt nog steeds tamelijk onopvallend aan de Coolhaven. De directe omgeving is inmiddels ingrijpend veranderd door de transformaties van kantoorgebouwen, de horeca in de Machinist en de woonwijk Little C. Direct naast het gemaal en De Machinist verrijst vanaf 2022 een vijftig meter hoog woongebouw, 'Coolbase' van VMX-architecten en ontwikkelaar FSD, dat in 2024 klaar moet zijn.

2020 Parksluizen ML gemaal1

Door de ronde vorm hindert het gemaal het zicht van de wachtende schepen in de Coolhaven nauwelijks.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2020

2020 Parksluizen ML gemaal2

Gemaal Parksluizen met op de achtergrond het GEB-gebouw en rechts Little C in aanbouw.

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2020

2020 Parksluizen ML gemaal3

Marlies Lageweg, Platform Wederopbouw Rotterdam, 2020

Prev
Next
Architect
G.J. van der Grinten i.s.m. Ingenieursbureau Dwars, Heederik & Verheij
Periode
1964-1968
Locatie
Willem Buytewechstraat 33, Rotterdam, Nederland
Onderwerpen
Gebouwen Gem. Monumenten
Buurten
Coolhaven
Gebouwen
Bedrijfsgebouwen